زانکۆ سعید سلێمان (دەرمانسازی~قۆناغی دووەم)

کۆنتڕۆڵکردنی دڵەڕاوکێ لە کاتی جەنگدا ( Stress Management During War) لە کاتی ململانێ چەکدارییەکاندا، سترێس تەنیا هەستێکی کاتی نییە، بەڵکو کاردانەوەیەکی بایۆلۆژیی جەستەیە بۆ مەترسییەکی بەردەوام. وەک دەرمانسازێک، تێگەیشتن لەم فشارە یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی تەندرووستی گشتی. ١. زیانەکانی دڵەڕاوکێی جەنگ (کاریگەرییە بایۆلۆژییەکان): • بەرزبوونەوەی کۆرتیزۆڵ: فشاری بەردەوام دەبێتە هۆی دەردانی زۆری هۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ و ئەدریناڵین، کە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و لێدانی دڵ. • لاوازبوونی کۆئەندامی بەرگری: دڵەڕاوکێی درێژخایەن توانای جەستە بۆ بەرگری لە نەخۆشییەکان کەمدەکاتەوە. • کێشەی خەو و سەرئێشەی توند: بەهۆی تێکچوونی کاتژمێری بایۆلۆژی و دڵەڕاوکێی بەردەوام لەکاتی دەنگی تەقینەوە و فڕۆکە. • کاریگەری دەروونی: ئەگەری تووشبوون بە (Post-Traumatic Stress Disorder) یان تێکچوونی دوای زەبر، کە دەبێتە هۆی گۆشەگیری و ترسێکی بەردەوام. ڕێگاکانی کەمکردنەوە و چارەسەر (بۆ خۆت و دەوروبەرت): • کەمکردنەوەی هەواڵەکان: تەنیا لە کاتی پێویست هەواڵ بزانە. زۆری زانیاری دەربارەی هەواڵەکان مێشک ماندوو دەکات. • بەردەوامی لەسەر ڕۆتین: تا پێت دەکرێت بەردەوام بە لە کارەکانی ڕۆتینی ڕۆژانەت. کارکردن مێشک لە بیرکردنەوەی خراپ دووردەخاتەوە. • تەکنیکی هەناسەدان (Box Breathing): ڕێگەیەکی خێرایە بۆ هێورکردنەوەی کۆئەندامی دەمار لە کاتی بیستنی دەنگی بەرز یان هەستکردن بە مەترسی. • پەیوەندی کۆمەڵایەتی: قسەکردن لەگەڵ هاوکاران و خێزان دەربارەی ترس، بارگرانییە دەروونییەکە کەمدەکاتەوە. ئێمە وەک دەرمانسازان لەم کاتەدا تەنیا دەرمان نادەین، بەڵکو "دڵنیایی" دەدەین. ڕێنماییکردنی نەخۆش بۆ بەکارهێنانی هەندێک تەواوکەری خۆراکی وەک (Magnesium) یان (Vitamin B-complex)، یارمەتیدەر دەبێت بۆ بەهێزکردنی کۆئەندامی دەمار. «جەنگ لە دەرەوەیە، بەڵام دەبێت ئارامیمان لە ناخماندا هەبێت. ئێمە وەک سوپای سپی، ئەرکمانە نەک هەر جەستە، بەڵکو دەروونی خەڵکەکەشمان بپارێزین.»